Tęcza od strony fizyki — jak naprawdę powstaje?
Fizyka tęczy sprowadza się do trzech zjawisk w kropli wody: załamania światła, wewnętrznego odbicia i dyspersji. Światło słoneczne wchodzi w kroplę, rozdziela się na kolory, odbija się od jej tylnej ścianki i wraca do obserwatora — a najjaśniej widać je pod kątem 42° od kierunku przeciwsłonecznego. Poniżej wyjaśniamy ten mechanizm dokładnie, ale zrozumiale.
Światło w kropli wody — co się dzieje
Każda kropla deszczu działa jak mały pryzmat. Gdy promień słoneczny wpada do kropli, zachodzą kolejno trzy rzeczy:
- Załamanie na wejściu. Światło przechodzi z powietrza do wody i zmienia kierunek. Jednocześnie ulega dyspersji — rozdziela się na kolory, bo każdy kolor załamuje się pod nieco innym kątem;
- Wewnętrzne odbicie. Wewnątrz kropli światło dociera do tylnej ścianki i odbija się od niej jak od lustra;
- Załamanie na wyjściu. Światło opuszcza kroplę, załamując się po raz drugi i jeszcze mocniej rozdzielając na barwy.
Efekt: z kropli wychodzi wachlarz kolorów — od czerwieni po fiolet. Ale do Twoich oczu z danej kropli trafia tylko jeden kolor — ten, który akurat leci w Twoim kierunku.
Dlaczego akurat 42 stopnie
Kąt 42° to klucz do zrozumienia tęczy. Wyobraź sobie linię od słońca, przez Twoją głowę, dalej przed Ciebie — to oś przeciwsłoneczna. Tęcza pojawia się na stożku o kącie 42° wokół tej osi.
Dlaczego akurat 42°? To wynika z geometrii załamania w kropli wody:
- Światło czerwone załamuje się najmniej i wychodzi z kropli pod kątem 42° względem promienia wejściowego — dlatego czerwień jest na zewnętrznej krawędzi tęczy;
- Światło fioletowe załamuje się najbardziej i wychodzi pod kątem 40° — dlatego fiolet jest na wewnętrznej krawędzi.
Między tymi kątami mieszczą się pozostałe kolory. Miliony kropel, każda wysyłająca jeden kolor w Twoim kierunku, układają się w barwny łuk.
Tęcza podwójna
Czasem nad główną tęczą widać drugą, bledszą. Powstaje, gdy światło odbija się wewnątrz kropli dwukrotnie zamiast jednokrotnie.
Konsekwencje podwójnego odbicia:
- Kąt jest większy — ok. 51° dla czerwieni, więc druga tęcza leży wyżej;
- Kolejność kolorów jest odwrócona — czerwień wewnątrz, fiolet na zewnątrz;
- Między tęczami widać ciemniejszy pas nieba — tzw. pas Aleksandra, gdzie światło z kropel nie dociera do obserwatora.
Tęcza a halo — czym się różnią
| Tęcza | Halo | |
|---|---|---|
| Powstaje w | Kroplach deszczu (woda ciekła) | Kryształkach lodu w chmurach wysokich |
| Kąt | 42° (czerwień) / 40° (fiolet) | 22° wokół słońca lub Księżyca |
| Wygląd | Barwny łuk po przeciwnej stronie niż słońce | Pierścień wokół słońca lub Księżyca |
| Kolory | Wyraźne, pełne widmo | Często blade, czasem tylko białe koło |
Halo to zupełnie inny mechanizm — załamanie w sześciokątnych kryształkach lodu, nie dyspersja w kroplach. Dlatego halo otacza słońce, a tęcza stoi naprzeciw niego.
Dlaczego z ziemi widać łuk, a nie okrąg
Tęcza w rzeczywistości jest pełnym okręgiem — stożkiem o kącie 42° wokół punktu przeciwsłonecznego. Z ziemi widzimy tylko jego górną część, bo dolną zasłania horyzont.
Z samolotu lub wysokiej góry, gdy punkt przeciwsłoneczny leży poniżej horyzontu, można zobaczyć pełny okrąg tęczy. To jeden z najpiękniejszych widoków w optyce atmosferycznej.
Wolisz prostsze wyjaśnienie? Przeczytaj naszą prostą wersję o tęczy.
Najczęstsze pytania

Redaktor piszący o sporcie, nauce, stylu życia, podróżach i rozrywce w przystępny i interesujący sposób.
