Podwójna tęcza nad górami

Tęcza od strony fizyki — jak naprawdę powstaje?

Fizyka tęczy sprowadza się do trzech zjawisk w kropli wody: załamania światła, wewnętrznego odbicia i dyspersji. Światło słoneczne wchodzi w kroplę, rozdziela się na kolory, odbija się od jej tylnej ścianki i wraca do obserwatora — a najjaśniej widać je pod kątem 42° od kierunku przeciwsłonecznego. Poniżej wyjaśniamy ten mechanizm dokładnie, ale zrozumiale.

Światło w kropli wody — co się dzieje

Każda kropla deszczu działa jak mały pryzmat. Gdy promień słoneczny wpada do kropli, zachodzą kolejno trzy rzeczy:

  1. Załamanie na wejściu. Światło przechodzi z powietrza do wody i zmienia kierunek. Jednocześnie ulega dyspersji — rozdziela się na kolory, bo każdy kolor załamuje się pod nieco innym kątem;
  2. Wewnętrzne odbicie. Wewnątrz kropli światło dociera do tylnej ścianki i odbija się od niej jak od lustra;
  3. Załamanie na wyjściu. Światło opuszcza kroplę, załamując się po raz drugi i jeszcze mocniej rozdzielając na barwy.

Efekt: z kropli wychodzi wachlarz kolorów — od czerwieni po fiolet. Ale do Twoich oczu z danej kropli trafia tylko jeden kolor — ten, który akurat leci w Twoim kierunku.

Dlaczego akurat 42 stopnie

Kąt 42° to klucz do zrozumienia tęczy. Wyobraź sobie linię od słońca, przez Twoją głowę, dalej przed Ciebie — to oś przeciwsłoneczna. Tęcza pojawia się na stożku o kącie 42° wokół tej osi.

Dlaczego akurat 42°? To wynika z geometrii załamania w kropli wody:

  • Światło czerwone załamuje się najmniej i wychodzi z kropli pod kątem 42° względem promienia wejściowego — dlatego czerwień jest na zewnętrznej krawędzi tęczy;
  • Światło fioletowe załamuje się najbardziej i wychodzi pod kątem 40° — dlatego fiolet jest na wewnętrznej krawędzi.

Między tymi kątami mieszczą się pozostałe kolory. Miliony kropel, każda wysyłająca jeden kolor w Twoim kierunku, układają się w barwny łuk.

Tęcza podwójna

Czasem nad główną tęczą widać drugą, bledszą. Powstaje, gdy światło odbija się wewnątrz kropli dwukrotnie zamiast jednokrotnie.

Konsekwencje podwójnego odbicia:

  • Kąt jest większy — ok. 51° dla czerwieni, więc druga tęcza leży wyżej;
  • Kolejność kolorów jest odwrócona — czerwień wewnątrz, fiolet na zewnątrz;
  • Między tęczami widać ciemniejszy pas nieba — tzw. pas Aleksandra, gdzie światło z kropel nie dociera do obserwatora.

Tęcza a halo — czym się różnią

TęczaHalo
Powstaje wKroplach deszczu (woda ciekła)Kryształkach lodu w chmurach wysokich
Kąt42° (czerwień) / 40° (fiolet)22° wokół słońca lub Księżyca
WyglądBarwny łuk po przeciwnej stronie niż słońcePierścień wokół słońca lub Księżyca
KoloryWyraźne, pełne widmoCzęsto blade, czasem tylko białe koło

Halo to zupełnie inny mechanizm — załamanie w sześciokątnych kryształkach lodu, nie dyspersja w kroplach. Dlatego halo otacza słońce, a tęcza stoi naprzeciw niego.

Dlaczego z ziemi widać łuk, a nie okrąg

Tęcza w rzeczywistości jest pełnym okręgiem — stożkiem o kącie 42° wokół punktu przeciwsłonecznego. Z ziemi widzimy tylko jego górną część, bo dolną zasłania horyzont.

Z samolotu lub wysokiej góry, gdy punkt przeciwsłoneczny leży poniżej horyzontu, można zobaczyć pełny okrąg tęczy. To jeden z najpiękniejszych widoków w optyce atmosferycznej.

Wolisz prostsze wyjaśnienie? Przeczytaj naszą prostą wersję o tęczy.

Najczęstsze pytania

Na trzech zjawiskach w kropli wody: załamaniu światła na wejściu, wewnętrznym odbiciu od tylnej ścianki kropli i ponownym załamaniu na wyjściu — przy czym dyspersja rozdziela światło na kolory. Najjaśniej widać je pod kątem 42°.

Bo geometria załamania w kropli wody sprawia, że światło czerwone wychodzi z kropli pod kątem 42° względem promienia wejściowego, a fioletowe — pod kątem 40°. To te kąty wyznaczają krawędzie łuku tęczy.

Tęcza powstaje w kroplach wody (dyspersja, kąt 42°), a halo — w kryształkach lodu w wysokich chmurach (kąt 22° wokół słońca lub Księżyca). Halo otacza słońce, tęcza stoi naprzeciw niego.

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *